براى اخلاق است و اگر دستور داده شده است كه روحانيت تا روز قيامت راجع به اخلاق صحبت كنند و اگر دو ثلث از روايات راجع به اخلاق است ، همه و همه براى اين است كه اگر صفت رذيله‌اى باشد انسان‌شدن محال است . پس چه بايد كرد ؟ بايد زمينه را درست كرد ، زمينه براى هدايت ، اين زمينه چيست ؟ بايد با نفس اماره و با صفات رذيله مبارزه كرد اگر مىخواهى حركت كنى بايد غل را بردارى و سد را بشكنى ، اگر مىخواهى با اتومبيلت خيلى خوب جلو به روى ، بايد جاده را صاف كنى و كانالها و چاله‌ها را از ميان‌بردارى و اگر مىخواهى راه كمال را طى كند و به سعادت برسى ، بايد خيلى خوب از قرآن استفاده كنى بايد پرده‌ها را از جلو چشمت كنار بزنى ، بايد پرده‌هايى كه روى چشمت را گرفته و كورش كرده است ، بردارى . اگر آن را برداشتى خواه ناخواه هدايت هم مىآيد . ديگر آنطور مىشود كه انسان از هر چيزى زود عبرت مىگيرد . بقول اميرالمؤمنين على ( ع ) : « ما اكْثَرَ العِبَرِ وَ اقَلْ الاعْتِبارِ » « 1 » چقدر عبرت‌ها فراوان و عبرت گيرنده كم است . اگر دل پاك باشد ممكن است انسان به يك ساعت « انسان » شود . « تَفَكُّرُ ساعَةٍ خَيرٌ مِنْ عِبادَةِ سَنَةٍ » « 2 » ساعتى فكر كردن از يك سال عبادت بهتر است . اما چه فكرى ؟ فكرى كه از دل پاك تراوش كند . اگر منشأ فكر از دل ناپاك باشد خودش گنديده است و بوى منجلاب مىدهد . دل را باغ و گلستان كن ، وقتى دل گلستان شد ، معطر مىشود و چيزى هم كه از گلستان بيرون مىآيد يعنى گفتار و كردار تو خود به خود معطر است . قرآن هم آمده است كه اول زمينه را صاف كند و بعد از آماده‌سازى زمينه ، انسان را حركت دهد ، لذا مىفرمايد : إِنَّمَا تُنذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّكرَ وَ خَشِيَالرَّحْمنَ بِالغَيْبِ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَ أَجْرٍ كَريمٍ ( 11 ) « تو آنان را بترسانى و اندرز دهى كه پيرو آيات قرآن شده و از ( قهر ) خداى مهربان به

--> ( 1 ) - بحارالانوار ( ج 71 ، ص 328 ) و نهج‌البلاغه ( حكم 297 ) ( 2 ) - روايت از امام صادق ( ع ) است . ( بحارالانوار ، علامهء مجلسى ره ج 71 ، ص 327 )